Moduł 3 – Znaczenie autorefleksji

Uwaga na zrównoważony rozwój środowiska jest z pewnością jednym z najważniejszych zagadnień i wyzwań ostatnich lat, co omówiono w poprzednich modułach. Jako osoba pracująca z młodzieżą, z pewnością często się z tym spotykała(e)ś w grupach młodzieżowych i zauważyła(e)ś, że zmiany klimatyczne odgrywają coraz ważniejszą rolę w decyzjach życiowych współczesnego pokolenia. W rzeczywistości pokolenie Z i millenialsi mają wielką chęć priorytetowego traktowania zrównoważonego rozwoju środowiska, ale napotykają złożone trudności w jego wdrażaniu. Pytania, na które spróbujemy odpowiedzieć, brzmią zatem: dlaczego, mimo że pokolenie Z i millenialsi przywiązują dużą wagę do wartości ekologicznych i zrównoważonego rozwoju, tak trudno im wprowadzić je do swojego życia, a w szczególności do pracy zawodowej? Jakie czynniki ich powstrzymują? Jak można ich wspierać w harmonizowaniu życia prywatnego, pracy i zrównoważonego rozwoju?

Jeśli zamiast tego skupimy się na wpływie zmian klimatycznych na życie młodych ludzi, zobaczymy, że 6 na 10 młodych ludzi mówi, że doświadczyło lęków związanych ze zmianami klimatycznymi w ostatnim miesiącu i że wpływa to również na ich decyzje zawodowe i styl życia. Nie będziemy zagłębiać się w rosnące zjawisko ekologicznego lęku - które już omówiliśmy w Module 1 - ale przytoczone tu dane pomogą nam zrozumieć uczucia dzisiejszej młodzieży, która mimo trudności stara się działać. Na przykład, 73% millenialsów zgłasza, że codziennie stara się zmniejszyć swój negatywny wpływ na środowisko, a ponad 50% młodych ludzi byłoby gotowych zapłacić więcej za bardziej ekologiczne produkty, mimo niskich zarobków. Jednak wielu uważa, że będzie to bardzo trudne, jeśli warunki ekonomiczne się nie poprawią. Dziś młodzi ludzie, średnio, zarabiają mniej pieniędzy w porównaniu do swoich rodziców i dziadków, co podkreśla fakt, że ponad 60% młodych ludzi ma drugą pracę. Należy zatem uznać, że istnieją czynniki strukturalne i społeczne, które utrudniają pracownikom i samym firmom wdrażanie zrównoważonego rozwoju. Mimo tego, wielu młodych ludzi jest gotowych dostosować swoje miejsca pracy do zielonych wartości. Jak podano w tabeli: co szósty młody człowiek mówi, że już zmienił lub planuje zmienić pracę z powodu troski o środowisko, a około 46% młodych ludzi zgłosiło, że zachęcają swojego pracodawcę do rozważenia kwestii środowiskowych. Ponadto wielu wierzy, że mogą oni wpłynąć na wysiłki swojej organizacji na rzecz zrównoważonego rozwoju.

Podsumowując, wydaje się, że chociaż młodzi ludzie mają dużą wrażliwość na kwestie środowiskowe i chcieliby, aby ich miejsca pracy poprawiły się w tym zakresie, niepewne warunki ekonomiczne i czynniki społeczne utrudniają postęp w tej dziedzinie. Wierzą w to, co robią, a my, jako osoby pracujące z młodzieżą, musimy być po ich stronie i wspierać ich w tej zmianie.

Większość ludzi musiała kilka razy w swoim życiu odpowiedzieć na pytanie: „W jakiej branży pracujesz?” Odpowiedź, którą dajemy wiele mówi o nas i naszej osobowości. Praca jest z pewnością bardzo ważną częścią życia każdego z nas, ponieważ zajmuje nie tylko dużo naszego czasu, ale także droga, którą przeszliśmy, aby dotrzeć do wybranego zawodu, jest częścią nas i tego, kim jesteśmy.

Nasze postrzeganie „pracy” można omówić poprzez następujące pytanie: czy praca jest środkiem do osiągnięcia czegoś (określonego stylu życia, warunków ekonomicznych lub szansy na utrzymanie się, by móc poświęcić się czemuś innemu), czy jest to sposób na przekazanie czegoś o sobie, na przykład tego, w co wierzymy i jakie mamy wartości? Oczywiście nie ma dobrej ani złej odpowiedzi, ani jednego punktu widzenia dotyczącego pracy i wartości. Jednak często nie zatrzymujemy się wystarczająco długo, a warto pomyśleć: „Czym praca jest dla mnie?”

W tym rozdziale stworzyliśmy narzędzie, które poprowadzi nas ścieżką samorefleksji, pomagając lepiej zrozumieć wartości, w które wierzymy i które chcemy przekazywać młodym ludziom. Przejdziemy przez ten proces krok po kroku – rekonstruując oś czasu naszego życia, analizując różne doświadczenia i umieszczając je na symbolicznej wadze, aby określić, które z nich były dla nas naprawdę satysfakcjonujące i pozwoliły nam się wyrazić. Na końcu tej drogi postaramy się głębiej zrozumieć wartości, które nami kierują.

Dzięki temu narzędziu odkryjemy nasze podstawowe wartości i zastanowimy się, czy rzeczywiście realizujemy je w codziennym życiu. Nie chodzi tu o ocenianie, lecz o szansę na lepsze poznanie siebie i refleksję nad tym, na ile nasze przekonania znajdują odzwierciedlenie we wszystkich aspektach naszego życia, w tym także w pracy zawodowej.

Jeśli pracujesz z młodzieżą, samodzielne przejście przez to ćwiczenie pozwoli ci lepiej dostrzec jego walory oraz skuteczniej inspirować młodych ludzi do podjęcia tej samej refleksji.

JAK TO ZROBIĆ?

Wypróbuj teraz narzędzie do samorefleksji, ponieważ pomoże Ci ono lepiej zrozumieć tematykę bieżącego modułu, ale także ułatwi wykonanie tego ćwiczenia z młodymi ludźmi.

Dziękujemy za Twoją otwartość. Nie zawsze jest łatwo zajrzeć w głąb siebie, ale mamy nadzieję, że to narzędzie pozwoliło Ci lepiej zrozumieć granice swoich wartości oraz to, jak możesz wdrożyć te spośród nich, których jeszcze nie wprowadziła(e)ś w życiu i pracy.

Kontynuujmy działania modułowe!

PAMIĘTAJ
„Pracować, aby żyć": tak często młodzi ludzie postrzegają świat pracy. Fraza, która wydaje się w ostrym kontraście do przekonań poprzedniego pokolenia, które było bardziej przyzwyczajone do koncepcji „żyć, aby pracować". Co się zmieniło? Skupienie przesunęło się z pracy jako celu samego w sobie, na pracę jako środek do zapewnienia sobie lepszego życia, a tym samym uzyskania pieniędzy na poprawę jakości życia. Mimo takiego podejścia i ambicji, obraz młodych ludzi, którzy są już w świecie pracy, jest często rozbieżny. Nie trudno znaleźć młodych ludzi zatrudnionych na 2 umowach, aby mogli związać koniec z końcem. Inni są niepewni swojego dalszego zatrudnienia. I chociaż tworzą narrację o wolności i niezależności, wielu młodych ludzi poniżej 35 roku życia, szczególnie z południowej Europy, nadal mieszka z rodzicami, ponieważ nie są w stanie być finansowo niezależni.

 

Przyjrzyjmy się oczekiwaniom młodych wobec pracy. Tutaj również, w porównaniu do narracji poprzednich pokoleń, wiele się zmieniło. Młody człowiek to pracownik, który nie chce być wybierany, ale chce wybierać. Co to oznacza? Oznacza to, że coraz mniej młodych ludzi zwraca uwagę wyłącznie na wynagrodzenie, ale czuje, jak ważne jest utożsamianie się z  wartościami firmy, w której pracują. Jak zauważyliśmy w procesie samorefleksji, wartości to cechy, które są dla nas najważniejsze; kompas, który prowadzi nas w naszym działaniu i wyborach życiowych. Wartość pracy dla dzisiejszych młodych ludzi jest jasna - odpowiednia praca liczy się bardziej niż stała praca. Istnieje potrzeba poczucia, że praca ma wartość. Dlatego coraz więcej młodych ludzi stawia na wybór organizacji, które integrują zasady różnorodności, równości i włączenia, oraz szuka firmy, która zwraca uwagę na zrównoważony rozwój w swojej misji, a następnie przekłada to na konkretne polityki i działania.

Po chwili osobistej refleksji spróbujemy teraz zastanowić się, jak można znaleźć równowagę między życiem, wartościami a pracą. W tej części lepiej zrozumiemy, czym jest równowaga między życiem zawodowym a prywatnym, integracja pracy z życiem osobistym oraz harmonia między życiem zawodowym a prywatnym i jak te strategie mogą pomóc Tobie oraz młodym ludziom, których spotykasz, lepiej integrować wartości w życiu zawodowym.

Zaczynajmy!
„Praca nie jest towarem, a wszyscy ludzie, niezależnie od rasy, wyznania czy płci, mają prawo do dążenia zarówno do dobrobytu materialnego jak i do rozwoju duchowego w warunkach wolności i godności, bezpieczeństwa ekonomicznego oraz równych szans”.

To stwierdzenie jest częścią Deklaracji Filadelfijskiej Międzynarodowej Organizacji Pracy (ILO) i podkreśla fakt, że płatna praca to znacznie więcej niż tylko zaspokajanie materialnych potrzeb pracowników. Praca powinna również zapewniać możliwość zaspokojenia potrzeb osobistych, zapewniając tym samym zdrową równowagę między pracą a życiem prywatnym, co ma pozytywny wpływ na zdrowie psychiczne, duchowe i fizyczne. W rzeczywistości, jeśli czujesz, że masz przestrzeń, w pracy lub w życiu prywatnym, aby pielęgnować i szanować wartości, w które wierzysz, Twoje zadowolenie i szczęście z pewnością wzrosną, a to pozwoli Ci również lepiej zrównoważyć te aspekty.

Spróbujmy zatem lepiej zrozumieć, jakie strategie wdrożyć, aby to osiągnąć, wprowadzając kilka przykładów związanych ze światem zrównoważonego rozwoju.

Równowaga między życiem zawodowym a prywatnym

Czym jest równowaga między życiem zawodowym a prywatnym?
Wyrażenie to odnosi się do potrzeby znalezienia równowagi między czasem na życie prywatne, a czasem na pracę; między produktywnością a relaksem; między rozwojem zawodowym a „odżywianiem" duszy. Jak często widzimy w naszej pracy czy pracy osób wokół nas, znalezienie równowagi nie jest łatwe. Głównie dlatego, że nie ma jednego rozwiązania dla wszystkich. Odpowiednia równowaga jest różna dla każdego z nas. Dla niektórych może to oznaczać elastyczne godziny, aby móc uczestniczyć w wydarzeniach rodzinnych, podczas gdy dla innych może to obejmować praktyki uważności w celu złagodzenia stresu. Musimy również pamiętać, że równowaga niekoniecznie polega na równym podziale czasu.

Dlaczego mamy trudności ze znalezieniem równowagi?
Trudności w znalezieniu równowagi często wiążą się z dwoma głównymi aspektami: z jednej strony brakiem czasu i konfliktami w harmonogramie, z drugiej strony, poczuciem przytłoczenia, przeciążenia lub stresu związanego z presją wielu ról. Nie udaje nam się osiągnąć dobrej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, ponieważ może się zdarzyć, że ogólne wymagania związane z rolą zawodową i rolą osobistą są w pewnym sensie niekompatybilne.

Przykład to przeciążenie ról, które występuje, gdy wymagania dotyczące czasu i energii związane z pełnieniem wielu ról są zbyt wysokie, aby można je było odpowiednio wykonać. Inną trudnością jest zakłócenie pracy i rodziny, gdy wymagania i obowiązki związane z pracą utrudniają wypełnianie obowiązków rodzinnych lub odwrotnie. Innym przykładem, coraz bardziej powszechnym w naszym społeczeństwie jest stres opiekuna - potrzeba zapewnienia opieki lub wsparcia dla kogoś, kto tego potrzebuje - co uniemożliwia osiągnięcie dobrej równowagi między życiem zawodowym a prywatnym.

Jakie są ostateczne cele?
Ostatecznym celem tej strategii jest poczucie spełnienia i zadowolenia z obu aspektów życia. Równowaga między pracą a życiem prywatnym jest kluczem do zrównoważonej i satysfakcjonującej kariery, nie chodzi więc o oddzielanie pracy od życia, ale o harmonijne połączenie obu, aby stworzyć symfonię sukcesu i szczęścia.

Zielony przykład
Przykłady wdrażania wartości work-life balance w codzienne życie mogą obejmować: wyznaczanie jasnych granic między pracą a czasem prywatnym, regularne praktykowanie aktywności sprzyjających regeneracji, takich jak sport, medytacja czy hobby, a także świadome planowanie czasu na odpoczynek i spędzanie go z bliskimi. Może to również oznaczać korzystanie z elastycznych godzin pracy, pracy zdalnej czy przerw na regenerację w ciągu dnia.

Jeśli dla młodej osoby ważne są kwestie środowiskowe, swój czas wolny od pracy będzie ona wykorzystywać także na: angażowanie się w działania wolontariackie na rzecz środowiska, uczestnictwo w ekologicznych spacerach organizowanych na lokalnych terenach, aktywne uczestnictwo w swojej społeczności poprzez udział w różnych stowarzyszeniach walczących o zmianę klimatu, a nawet uczestnictwo w wydarzeniach klimatycznych organizowanych w miejscu zamieszkania lub okolicy. Te działania mogą mieć różny stopień intensywności, ponieważ równowaga między życiem zawodowym a prywatnym nie oznacza ich idealnego podziału, lecz dostosowanie do indywidualnych potrzeb i stylu życia. Przyjmując strategię work-life balance, każdy będzie wdrażać ją w sposób i w czasie, który uzna za najbardziej odpowiedni.

Integracja pracy z życiem osobistym

Nieustanny rozwój pracy zdalnej w dużej mierze zatarł granicę między pracą a życiem prywatnym. Dlatego debata na temat równowagi między życiem zawodowym a prywatnym została wznowiona, a w trakcie dyskusji pojawiły się nowe pojęcia, w tym „integracja pracy z życiem osobistym".

Czym jest integracja pracy z życiem osobistym?
Integracja pracy z życiem osobistym to holistyczne podejście, które w przeciwieństwie do równowagi między życiem zawodowym a prywatnym, dąży do połączenia potrzeb osobistych i zawodowych. Zamiast traktować pracę i życie jako oddzielne obszary, które należy zrównoważyć ryzykując konflikt między tymi dwoma światami, próba integracji pracy z życiem osobistym ma na celu znalezienie obszarów kompromisu i synergii, z ostatecznym celem zwiększenia satysfakcji pracowników, aby mogli czuć się spełnieni zarówno w pracy, jak i w życiu.

Jakie są podstawowe zasady integracji pracy z życiem osobistym?
Pracodawcy odgrywają dużą rolę w tej strategii: idea polega na budowaniu zdolności poprzez zapewnienie wspierającego i empatycznego przywództwa, przyznawanie pracownikom większej elastyczności, oferowanie większych możliwości nauki i rozwoju oraz realizacji zadań w celu rozwijania poczucia wspólnoty. Miejsce pracy, które jest bardziej otwarte i uważne na wszystkie aspekty życia, zapewnia, że pracownicy czują się bardziej spełnieni i nie muszą koniecznie stawiać granicy między życiem osobistym a pracą. To podejście zapewnia również, że wartości, w które się wierzy mogą być odzwierciedlane w miejscu pracy, co daje jeszcze większą motywację do działania.

Zielony przykład
W przeciwieństwie do równowagi między życiem zawodowym a prywatnym (work-life balance - patrz wyżej), które koncentruje się na działaniach jednostki na rzecz zrównoważonego rozwoju środowiska w czasie wolnym od pracy, podejście integracji pracy z życiem osobistym może polegać na przykład na wdrożeniu ekologicznych zmian w miejscu pracy:

• Wybór ekologicznych alternatyw – pracownik może promować dobrą praktykę korzystania z własnej filiżanki do kawy w miejscu pracy, a firma może wspierać ten nawyk, udostępniając filiżanki z recyklingu lub wielokrotnego użytku.
• Redukcja plastiku – ograniczenie zbędnego plastiku może wynikać zarówno z indywidualnych działań pracowników, jak i z wdrażania konkretnych firmowych zasad i polityk proekologicznych.
• Podnoszenie świadomości ekologicznej – edukowanie pracowników w zakresie zielonych wartości może odbywać się zarówno w sposób nieformalny, np. podczas przerw na lunch, jak i formalnie, np. poprzez organizowanie inicjatyw związanych z ekologią, takich jak obchody Dnia Ziemi.

Harmonia między życiem zawodowym a prywatnym

Omówione wyżej pojęcie integracji pracy z życiem osobistym również ma swoje ograniczenia. Zarówno na poziomie indywidualnym, jak i liderskim, konieczne jest ciągłe rozpoczynanie, zatrzymywanie się, refleksja i dalszy rozwój. Dlatego w ostatnich latach model ten został zaktualizowany o ideę harmonii między życiem zawodowym a prywatnym, która uwzględnia elastyczność i dynamiczne dostosowywanie się do zmieniających się warunków życia i pracy.

Czym jest harmonia między życiem zawodowym a prywatnym?

Ta strategia, w porównaniu do poprzednich, koncentruje się na aspekcie bardziej osobistym – na tym, jaką energię posiadamy i w jaki sposób ją inwestujemy. Kluczowe jest tutaj rozumienie, że czas jest zasobem ograniczonym i nieodnawialnym, natomiast energia to siła, którą możemy zwiększać lub zużywać. Dlatego, analizując dostępny czas i poziom energii, możemy świadomie zarządzać zadaniami, unikając przytłoczenia. Poprzez odpowiednie dostosowanie proporcji między energią a czasem, osiągamy większą harmonię i lepsze dopasowanie naszych działań do celów. Podczas, gdy równowaga między życiem zawodowym a prywatnym oraz integracja pracy z życiem osobistym, skupiają się na pytaniach „co?”, „jak?” i „w jakim stopniu?”, podejście harmonii bada głębsze „dlaczego?”. Zadaje pytania: Dlaczego wykonuję swoją pracę? Dla kogo to robię? Z kim to robię? Rozpoczynając od tej refleksji, lepiej rozumiemy ideę harmonii jako dostosowanie pracy do naszych wartości i tożsamości, zamiast traktowania życia zawodowego i prywatnego jako dwóch odrębnych światów, wymagających wyznaczania granic. Podsumowując, im bardziej nasze osobiste wartości są zgodne z wartościami organizacji, w której pracujemy, tym łatwiej osiągamy harmonię między życiem zawodowym a prywatnym.

Zielony przykład
Przykłady harmonii między życiem zawodowym a prywatnym w sferze środowiskowej mogą obejmować: pracę w instytucjach lub organizacjach pozarządowych, które traktują zrównoważony rozwój jako jeden z celów, lub pracę w firmach, które przyczyniają się do zrównoważonego rozwoju, np. promują wykorzystanie energii odnawialnej lub zielonych rozwiązań w zakresie mobilności.

Każdy zawód może zawierać elementy zrównoważonego rozwoju – nie trzeba pracować w branży energii odnawialnej ani pełnić roli transformacyjnej, aby mieć realny wpływ. Wierzymy, że każdy, niezależnie od miejsca pracy, może wprowadzać wartości zrównoważonego rozwoju w swojej codziennej działalności.

Przedstawiamy inspirujący przykład, który pokazuje, jak można promować wizję zrównoważonego rozwoju i uświadamia, że zmiany są możliwe także w naszej codziennej rzeczywistości.

Progetto QUID to włoska marka etycznej mody, która wykorzystuje tkaniny z końcówek serii, dając im drugie życie. Projekt oferuje także możliwości zawodowe i szkoleniowe osobom zagrożonym wykluczeniem społecznym i zawodowym, w tym migrantom oraz osobom w trudnej sytuacji, ze szczególnym wsparciem dla kobiet. Celem inicjatywy jest ponowne włączanie tych osób na rynek pracy poprzez produkcję i projektowanie odzieży etycznej.

Takie inicjatywy jak Progetto QUID odgrywają również istotną rolę w radzeniu sobie z lękiem klimatycznym. W obliczu globalnych wyzwań ekologicznych wiele osób odczuwa niepokój i bezsilność wobec skali problemu. Projekty zorientowane na zrównoważony rozwój pozwalają przekuć te obawy w konkretne działania – zamiast koncentrować się wyłącznie na zagrożeniach, dają nam możliwość aktywnego przeciwdziałania negatywnym zmianom.

Angażując się w takie inicjatywy, nie tylko wspieramy środowisko i społeczności, ale także odzyskujemy poczucie sprawczości i wpływu na rzeczywistość. To właśnie poprzez działanie możemy stopniowo budować bardziej zrównoważoną przyszłość i zmieniać świat na lepsze – krok po kroku, decyzja po decyzji.

Aby dowiedzieć się więcej o tym projekcie, obejrzyj nasz film: PROGETTO QUID

Moduł 3 podkreśla znaczenie samorefleksji w podejmowaniu decyzji życiowych – zarówno zawodowych, jak i prywatnych – oraz zachęca do świadomego kierowania się własnymi wartościami. Przedstawia narzędzie umożliwiające analizę przeszłych doświadczeń, identyfikację kluczowych wartości oraz ocenę ich obecności w codziennej pracy.

Szczególną uwagę poświęcono zrównoważonemu rozwojowi środowiskowemu, który jest istotną wartością dla młodego pokolenia. Wielu młodych ludzi napotyka trudności w pełnym wdrażaniu tej idei w swojej karierze, głównie ze względu na bariery ekonomiczne i strukturalne. Mimo to starają się wywierać wpływ na swoich pracodawców oraz wdrażać bardziej zrównoważone rozwiązania i praktyki w miejscu pracy.

W module 3 omówiliśmy trzy kluczowe strategie godzenia życia, pracy i wartości: równowagę między życiem zawodowym a prywatnym, ich integrację oraz harmonię. Każde z tych podejść oferuje inne sposoby łączenia osobistych i zawodowych aspektów, dążąc do ogólnego dobrostanu. Przedstawiliśmy również konkretne przykłady działań na rzecz zrównoważonego rozwoju – zarówno indywidualnych, jak i organizacyjnych.

Inspirującym przykładem jest Progetto QUID, które łączy etykę, modę i integrację społeczną. Ten projekt pokazuje, że nawet niewielkie działania mogą mieć pozytywny wpływ, przyczyniając się do bardziej zrównoważonej przyszłości i kształtowania świata pracy w duchu odpowiedzialności społecznej i ekologicznej.